สรุปผลการดำเนินการขุดค้นทางโบราณคดีแหล่งโบราณคดีดอนยายทอง
ตั้งแต่เริ่มดำเนินการจนถึงปัจจุบัน การดำเนินงานขุดค้นแหล่งโบราณคดีดอนยายทอง เริ่มต้นทำการขุดค้นเมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2569 โดยมีเป้าหมายเพื่อขุดกู้และขุดศึกษาหลักฐานทางโบราณคดี จากตำแหน่งที่มีการค้นพบกลองมโหระทึกในที่นาของนางคนางค์ เพชรสุด หมู่ 6 บ้านดอนพลับ ตำบลสมอพลือ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี การดำเนินงานในระยะแรกได้กำหนดหลุมขุดค้นขนาด 2 x 2.2 เมตรวางแนวตามทิศตะวันออก–ตะวันตก โดยกำหนดให้ตำแหน่งที่พบ กลองมโหระทึกอยู่บริเวณกึ่งกลางหลุม และทำการขุดค้นตามระดับชั้นดินธรรมชาติ เพื่อรักษาบริบทของหลักฐานให้มากที่สุด
ผลการขุดค้นในช่วงต้นพบชิ้นส่วนขอบฐานของกลองมโหระทึกในระดับความลึกประมาณ 60 เซนติเมตรจากผิวดิน พร้อมทั้งพบภาชนะดินเผาหลายใบวางอยู่โดยรอบในตำแหน่งที่สัมพันธ์กับกลอง
เมื่อดำเนินการขุดลึกลงไปถึงระดับประมาณ 100 เซนติเมตร พบชิ้นส่วนกลองมโหระทึกอีกใบใน ลักษณะคว่ำหน้าอยู่ในดิน และเริ่มปรากฏหลักฐานสำคัญ คือ โครงกระดูกมนุษย์ที่ฝังอยู่ในบริเวณใกล้เคียง โดยมีการวางภาชนะสำริดประกอบพิธีศพในตำแหน่งต่าง ๆ ทั้งด้านข้าง ใต้ร่าง และปลายเท้า
นอกจากนี้ยังพบเครื่องประดับ ได้แก่ ลูกปัดแก้ว ลูกปัดหิน แหวนทองคำ และกำไลทองคำ ซึ่งบางชิ้นยังคงสวมอยู่กับโครงกระดูก แสดงถึงความสำคัญของบุคคลและความเชื่อเกี่ยวกับการอุทิศสิ่งของในพิธีกรรมหลังความตาย
ภายหลังจากการค้นพบโครงกระดูก ได้ดำเนินการขุดค้นอย่างละเอียดเพื่อศึกษารูปแบบการฝังศพให้ชัดเจนยิ่งขึ้น จนกระทั่งพบโครงกระดูกเพิ่มขึ้นเป็นจำนวน 4 โครง ในบริเวณด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือของหลุมขุดค้น โดยโครงกระดูกทั้งหมดมีทิศทางการวางตัวสอดคล้องกัน คือ หันศีรษะไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
จากข้อจำกัดของพื้นที่หลุมขุดค้นเดิม และการที่โครงกระดูกบางส่วนทอดยาวเข้าไปในผนังดิน จึงขยายพื้นที่ขุดค้นออกเป็นขนาด 4 x 4.5 เมตร เพื่อให้สามารถตามแนวโครงกระดูกและทำการศึกษารูปแบบของแหล่งได้อย่างครบถ้วน
ในช่วงกลางเดือนมีนาคม 2569 การดำเนินงานมีความก้าวหน้ามากขึ้น โดยสามารถติดตามแนวโครงกระดูกไปจนถึงบริเวณศีรษะของบางโครงและพบหลักฐานใหม่ที่สำคัญ ได้แก่ โลหะสำริดบริเวณศีรษะ รวมถึงลูกปัดแก้ว ลูกปัดหิน และเม็ดลูกปัดทองคำเพิ่มเติม โดยเฉพาะในโครงกระดูกหมายเลข 1 ซึ่งเป็นโครงที่มีการพบเครื่องประดับจำนวนมากตั้งแต่ระยะแรก
ต่อมาในช่วงปลายเดือนมีนาคมถึงปัจจุบัน ณ วันที่ 29 เมษายน 2569 พบโครงกระดูกเพิ่มรวมเป็นอย่างน้อย 8 โครง แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มแรก จำนวน 4 โครง กลุ่มที่พบเพิ่มเติม อีก 4 โครง ซึ่งวางเรียงตัวต่อเนื่องกันในแนวเดียวกัน โดยมีภาชนะดินเผาคั่นระหว่างกลุ่มอย่างเป็นระเบียบ และมีการสวมโลหะสำริดลักษณะคล้ายภาชนะครอบบริเวณศีรษะ ทั้งส่วนบนของกะโหลกและบริเวณคาง ซึ่งถือเป็นลักษณะพิเศษที่ไม่พบโดยทั่วไป
นอกจากนี้ ยังพบกลุ่มโบราณวัตถุสำคัญ ได้แก่ ภาชนะดินเผาขนาดเล็ก ที่วางซ้อนกันเป็นชุด จำนวนประมาณ 7 ใบ ภาชนะสำริด บริเวณปลายเท้าของโครงกระดูก ลูกปัดจำนวนมาก โดยเฉพาะในโครงกระดูกหมายเลข 5 ที่พบลูกปัดแก้วสีฟ้าอมเขียว จำนวนประมาณ 1,300 เม็ด รวมกันเป็นกลุ่มคล้ายเครื่องประดับจี้ทองคำ, ลูกปัดทองคำ และต่างหูทองคำ เพิ่มเติมในบางโครง
จากการดำเนินงานตลอดช่วงเวลาดังกล่าว แสดงให้เห็นว่าแหล่งโบราณคดีดอนยายทองเป็นแหล่งฝังศพที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในเชิงวิชาการ สะท้อนถึงรูปแบบพิธีกรรม ความเชื่อ และสถานะทางสังคมของชุมชนในอดีต และยังคงมีศักยภาพในการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมในอนาคต ทั้งในด้านโบราณคดี มานุษยวิทยาและประวัติศาสตร์วัฒนธรรมของภูมิภาคต่อไป
แนวทางการดำเนินงานในอนาคต
1) ทำการขุดแต่งให้ชัดเจนขึ้น เพื่อสามารถศึกษารูปแบบการฝังศพของแต่ละโครง
2) เก็บโบราณวัตถุที่อยู่ในดินขึ้น พร้อมจัดทำทะเบียน ส่วนโบราณวัตถุที่เป็นสำริด ส่งอนุรักษ์ที่กลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์
3) บันทึกหลักฐานโครงกระดูกและเก็บกู้ขึ้น เพื่อทำความสะอาด และศึกษาวิเคราะห์
4) ส่งถ่านที่ได้จากการขุดค้นไปหาค่าอายุทางวิทยาศาสตร์
5) ทำการขุดแต่งเพื่อตามกลองมโหระทึกที่พบภายในหลุม เพื่อทำการศึกษาและเก็บขึ้น
โบราณวัตถุทองคำที่ค้นพบ
1) กำไลทองคำ กำไลทรงกลม ยังติดอยู่กับดิน
2) เครื่องประดับทองคำ ลักษณะคล้ายต่างหู มีรูปทรงเกลียว
3) จี้ทองคำ #1 ทรงกระบอก ตกแต่งลวดลายประณีต
4) จี้ทองคำ #2 ทรงยาวแหลม คล้ายรูปกระสวย
5) แหวนทองคำ #1 วงกลมเรียบ
6) แหวนทองคำ #2 วงกลม มีรอยบุบเล็กน้อย
7) แหวนทองคำ #3 วงกลมเรียบ ขนาดเล็ก
โบราณวัตถุทองคำทั้งหมดถูกระบุตำแหน่งที่พบโดยละเอียดในหลุมขุดค้น สะท้อนให้เห็นถึง พิธีกรรมการฝังศพ และ สถานะทางสังคม ของผู้ถูกฝังในแหล่งโบราณคดีดอนยายทอง
