การค้นพบบ่อน้ำโบราณ บ้านท่าคอย อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี
บทความนี้นำเสนอผลการค้นพบและการศึกษาทางโบราณคดีของ “บ่อน้ำโบราณ” ในพื้นที่หมู่ 8 บ้านท่าคอย อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นการดำเนินงานร่วมกันระหว่างสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และชุมชนในพื้นที่ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบทางสถาปัตยกรรม เทคนิคการก่อสร้าง ตลอดจนประวัติความเป็นมาของโบราณสถาน เพื่อสร้างองค์ความรู้และส่งเสริมการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น
จากการสำรวจเบื้องต้น ชาวบ้านเรียกพื้นที่ดังกล่าวว่า “ศาลาขาว” เนื่องจากเดิมเคยมีศาลาไม้มุงกระเบื้องสีขาวตั้งอยู่ ต่อมาศาลาถูกรื้อถอน เหลือเพียงโครงสร้างโบราณสถานที่ฝังตัวอยู่ใต้ดิน ลักษณะของโบราณสถานเป็นบ่อน้ำก่ออิฐ รูปทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีผนังก่ออิฐถือปูนและมีการฉาบปูนทั้งด้านในและด้านนอก ขนาดบ่อมีความลึกประมาณ 2.50 เมตร และมีทางลงเพียงด้านทิศตะวันออก ภายในมีการจัดทำพื้นที่ทางเดินโดยรอบ สะท้อนถึงการออกแบบเพื่อการใช้งานอย่างเป็นระบบ
การศึกษาทางโบราณคดีดำเนินการในช่วงวันที่ 4–8 มีนาคม 2567 โดยมีการวางผัง ขุดตรวจสอบ และบันทึกหลักฐานอย่างเป็นระบบ ผลการศึกษาเบื้องต้นชี้ให้เห็นว่า โบราณสถานดังกล่าวอาจมีความเกี่ยวข้องกับ “พลับพลาที่ประทับ” ของพระมหากษัตริย์ในอดีต โดยเฉพาะในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ซึ่งมีหลักฐานจากเอกสารประวัติศาสตร์ เช่น พระราชนิพนธ์และจดหมายเหตุ ที่กล่าวถึงพลับพลาท่าแฝกในบริเวณใกล้เคียง โดยมีรายละเอียดสอดคล้องกับลักษณะของโบราณสถานที่ค้นพบ เช่น การมีค่ายล้อมรอบและองค์ประกอบด้านสถาปัตยกรรม
นอกจากนี้ การวิเคราะห์ตำแหน่งที่ตั้งจากภาพถ่ายทางอากาศและข้อมูลภูมิสารสนเทศ (เช่น Google Earth) ยังพบว่าพื้นที่ดังกล่าวมีความสอดคล้องกับระยะทางและตำแหน่งที่ปรากฏในเอกสารโบราณ ยิ่งสนับสนุนข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับความเชื่อมโยงกับพลับพลาในอดีต ทั้งนี้ ปัจจุบันอยู่ระหว่างการศึกษาวิเคราะห์เพิ่มเติมเพื่อยืนยันข้อสรุปทางวิชาการ
การค้นพบบ่อน้ำโบราณบ้านท่าคอยครั้งนี้ นับเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนถึงประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและรูปแบบการใช้ประโยชน์พื้นที่ในอดีต อีกทั้งยังเป็นจุดเริ่มต้นของการอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมของชุมชน ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างความตระหนักรู้และการมีส่วนร่วมของประชาชนในการดูแลรักษามรดกทางโบราณคดีให้คงอยู่ต่อไปในอนาคต
