คณะนักวิจัยคณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากสถาบันช่างศิลป์ท้องถิ่น ในสังกัด “ธัชชา” สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ในปีงบประมาณ ๒๕๖๖ ให้ดำเนิน “โครงการศึกษาและสำรวจช่างศิลป์ท้องถิ่นจังหวัดเพชรบุรี เพื่อการยกระดับคุณค่าและพัฒนาอย่างยั่งยืน” โดยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ที่เน้นการลงพื้นที่ภาคสนาม เพื่อสำรวจภาพรวมของช่างศิลป์ในจังหวัดเพชรบุรี และสัมภาษณ์เชิงลึกช่างศิลป์ระดับครูช่าง รวมทั้งประเมินสถานภาพของช่างศิลป์
การลงพื้นที่ภาคสนามในปี พ.ศ. ๒๕๖๖ พบช่างศิลป์ท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี จำนวน ๓๕๗ คน จำแนกเป็นงานช่างศิลป์แขนงต่าง ๆ ตามหมวดหมู่ของสถาบันช่างศิลป์ท้องถิ่น ได้ดังนี้
๑. งานศาสนศิลป์ พุทธศิลป์ และจิตรกรรม จำนวน ๑๐ คน
๒. งานสร้างและซ่อมเครื่องดนตรีไทย จำนวน ๒๐ คน
๓. งานโลหะศิลป์ เครื่องเงิน-ทอง และถมนิมพาภรณ์ จำนวน ๘ คน
๔. งานเครื่องจักสาน ไม้ไผ่ เครื่องหวาย จำนวน ๕๓ คน
๕. งานเครื่องปั้นดินเผา จำนวน ๘ คน๖. งานผ้าและสิ่งถักทอ จำนวน ๔๗ คน๗. งานช่างไม้ ช่างปูน ช่างปรุงเรือน ช่างสลัก จำนวน ๑๘๖ คน
๘. งานศาสตราวุธ จำนวน ๗ คน๙. งานเครื่องสด แทงหยวก ดอกไม้ จำนวน ๗ คน
๑๐. งานเครื่องรัก เครื่องเขิน จำนวน ๑๑ คน
จากนั้นได้จัดกิจกรรมการสนทนากลุ่ม (Focus Group) กับตัวแทนช่าง ในวันที่ ๒๘ ตุลาคม ๒๕๖๖ โดยมีผู้เข้าร่วมจำนวน ๑๖ คน โดยตั้งประเด็นให้พิจารณา ๒ ข้อ ได้แก่ [ข้อความในต้นฉบับไม่สมบูรณ์] และงานช่างที่เสี่ยงต่อการสูญหาย และผู้สนใจสามารถเรียนรู้ได้ในระยะเวลาอันสั้นและนำไปต่อยอดทางเศรษฐกิจได้
โดยนำผลงานของแต่ละบุคคลมาวิเคราะห์ แล้วคัดเลือกครูช่างศิลป์ที่จะทำการเก็บรวบรวมองค์ความรู้ทั้งสิ้น ๑๐๐ คน ได้แก่
๑. งานศาสนศิลป์ พุทธศิลป์ และจิตรกรรม จำนวน ๓ คน
๒. งานสร้างและซ่อมเครื่องดนตรีไทย จำนวน ๕ คน
๓. งานโลหะศิลป์ เครื่องเงิน-ทอง และถมนิมพาภรณ์ จำนวน ๖ คน
๔. งานเครื่องจักสาน ไม้ไผ่ เครื่องหวาย จำนวน ๑๕ คน
๕. งานเครื่องปั้นดินเผา จำนวน ๓ คน
๖. งานผ้าและสิ่งถักทอ จำนวน ๑๙ คน
๗. งานช่างไม้ จำนวน ๙ คน ช่างปูน จำนวน ๑๙ คน และช่างแกะสลัก จำนวน ๘ คน รวมจำนวน ๓๖ คน
๘. งานศาสตราวุธ จำนวน ๓ คน
๙. งานเครื่องสด แทงหยวก ดอกไม้ จำนวน ๗ คน๑๐. งานเครื่องรัก เครื่องเขิน จำนวน ๔ คน
เมื่อวิเคราะห์ข้อมูลบนแผนที่ทางวัฒนธรรมชุมชนช่างศิลป์ท้องถิ่น พบว่า
• ช่างศิลป์ท้องถิ่นโดยส่วนใหญ่ของจังหวัดเพชรบุรีเป็นช่างปูนปั้น เนื่องจากมีการสืบทอดกันทางสายสกุลที่เข้มแข็ง อีกทั้งยังเป็นงานที่เกี่ยวเนื่องกับงานพุทธศิลป์ และได้รับการจ้างงานอย่างสม่ำเสมอ
• ช่างศิลป์ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในอำเภอเมืองเพชรบุรี จำนวน ๑๗๕ คน อำเภอบ้านลาด จำนวน ๗๕ คน และอำเภอท่ายาง จำนวน ๓๗ คน ตามลำดับ ในส่วนของอำเภออื่น ๆ มักพบงานช่างศิลป์ท้องถิ่นที่เป็นงานของกลุ่มชาติพันธุ์ ประเภทงานทอผ้าและจักสาน พบมากในเขตอำเภอหนองหญ้าปล้อง อำเภอเขาย้อย และอำเภอแก่งกระจาน
• งานโครงสร้าง จิตรกรรม และงานไม้ กระจุกตัวอยู่ในอำเภอเมือง อำเภอบ้านลาด และอำเภอท่ายาง ทางด้านงานทอผ้าและงานจักสานที่โดดเด่นนั้น ส่วนใหญ่เป็นของกลุ่มชาติพันธุ์ เช่น กะเหรี่ยง กะหร่าง และไทยทรงดำ โดยอาศัยอยู่ในอำเภอหนองหญ้าปล้อง อำเภอเขาย้อย และอำเภอแก่งกระจาน
• ช่างศิลป์ท้องถิ่นในจังหวัดเพชรบุรีเป็นเพศชาย ร้อยละ ๗๓ และเพศหญิง ร้อยละ ๒๗
• ช่างงานผ้าและสิ่งถักทอส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ ๘๔.๒๒ และเพศชาย ร้อยละ ๑๕.๗๘
• มีผู้หญิงทำงานช่างด้านอื่น ๆ เช่น งานเครื่องสด (มาลัยแป้งพวง) ๑ คน งานปูนปั้น ๓ คน งานเครื่องปั้นดินเผา ๑ คน และเครื่องจักสาน ๒ คน ช่างสตรีชาวเพชรบุรีส่วนใหญ่ไม่ได้ทำงานที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างหรือเป็นงานที่ต้องใช้แรง
• ช่างศิลป์ท้องถิ่นเพชรบุรีส่วนใหญ่ประกอบงานช่างด้านงานปูนปั้นและงานไม้ คิดเป็นร้อยละ ๓๖ ซึ่งมากที่สุดในจำนวนงานช่างทั้งหมด เมื่อวิเคราะห์ดูพบว่า ช่างส่วนใหญ่เป็นช่างปูนปั้น ซึ่งถือเป็นงานช่างที่มีความโดดเด่นอย่างมากในเพชรบุรี อีกทั้งมีการสืบทอดงานช่างนี้ผ่านสายสกุลจากรุ่นสู่รุ่น
• รองลงมาคือ งานเครื่องจักสานย่านลิเภา ไม้ไผ่ เครื่องหวาย คิดเป็นร้อยละ ๑๕
• กลุ่มงานช่างศิลป์ที่มีจำนวนน้อยที่สุดในเพชรบุรี คือ งานศาสนศิลป์ พุทธศิลป์ จิตรกรรม และงานศาสตราวุธ คิดเป็นร้อยละ ๓ เท่ากันทั้ง ๒ กลุ่ม
