โครงการการพัฒนาแหล่งน้ำด้วยระบบเครือข่ายอ่างเก็บน้ำ (อ่างพวง) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ความเป็นมา

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้ทรงริเริ่มโครงการบูรณาการแหล่งน้ำ มาแล้วตั้งแต่ปี 2532 ภายใต้ชื่อโครงการเครือข่ายอ่างเก็บน้ำ (อ่างพวง) จังหวัดเพชรบุรี โดยการผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ที่มีปริมาณน้ำเหลือใช้ไปยังอ่างเก็บน้ำห้วยทราย ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งขาดแคลนน้ำ เพื่อให้สามารถส่งน้ำช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกของอ่างเก็บน้ำห้วยทรายและบริเวณใกล้เคียงได้

          การฟื้นฟูสภาพธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของพื้นที่แห้งแล้งที่จะต้องพึ่งพาน้ำฝนเพียงอย่างเดียวเป็นไปค่อนข้างยาก ฉะนั้นการพัฒนาพื้นที่เหล่านี้จำเป็นต้องนำองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีหลากหลายรูปแบบมาใช้ประโยชน์ โดยเริ่มต้นกับการสร้างอ่างเก็บน้ำในพื้นที่บริเวณศูนย์ศึกษาและพัฒนาห้วยทรายฯ ได้มีการสร้างอ่างเก็บน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริหลายอ่าง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด (ความจุ 4 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยทราย (ความจุ 1.95 ล้านลูกบาศก์เมตร) บ่อพักน้ำเขากะปุก (ความจุ 0.312 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยทราย (หุบกะพง) (ความจุ 0.80 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำทุ่งขาม (ความจุ 8 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยไม้ตาย (ความจุ3.70 ล้านลูกบาศก์เมตร) และอ่างเก็บน้ำห้วยไทรงาม (ความจุ 9.50 ล้านลูกบาศก์เมตร)  แต่น้ำฝนที่ไหลลงอ่างแต่ละแห่งนั้นมีปริมาณไม่เพียงพอสำหรับการใช้ประโยชน์ทั้งเพื่อการเพาะปลูกและการอุปโภคบริโภคของประชาชนในพื้นที่

พระราชดำริ

          วันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2535 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปปลูกหญ้าแฝกด้านท้ายอ่างเก็บน้ำห้วยทราย อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรีทรงพระราชดำริ ความตอนหนึ่งว่า

          “...ให้พิจารณาความเหมาะสม ในการผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ผ่านเส้นทำนบของอ่างพัดน้ำเขากระปุก ลงอ่างเก็บน้ำ ห้วยทราย ซึ่งปัจจุบันมีสภาพขาดแคลนน้ำมาก เพื่อให้สามารถส่งน้ำช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกของอ่างเก็บน้ำห้วยทรายและบริเวณใกล้เคียง...”

          ต่อมาในวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2535 ณ วังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริเพิ่มเติม ความว่า “...ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างระบบผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำ หรือแหล่งน้ำที่มีศักยภาพดีและมีความเหมาะสมไปลงอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ซึ่งมีน้ำไหลหลงอ่างเก็บน้ำในแต่ละปีในระดับต่ำ ไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้ทำการเกษตรและอุปโภคบริโภคของราษฎรในบริเวณโครงการ

          ในวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2539 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ ทอดพระเนตรศูนย์ฯ ห้วยทราย และมีพระราชดำรัสต่อเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง “...ให้เร่งรัดก่อสร้างโครงการระบบท่อผันน้ำอ่างเก็บน้ำบ้านทุ่งขาม – อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด

พื้นที่ดำเนินการ 

          โครงการบริหารจัดการน้ำและการพัฒนาแหล่งน้ำด้วยระบบเครือข่ายอ่างเก็บน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (อ่างพวง) ประกอบด้วยอ่างเก็บน้ำ 7 อ่าง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด อ่างเก็บน้ำทุ่งขาม อ่างเก็บน้ำห้วยไม้ตาย อ่างเก็บน้ำห้วยไทรงาม อ่างเก็บน้ำห้วยทราย ศูนย์ฯ ห้วยทราย บ่อพักน้ำกระปุก และอ่างเก็บน้ำห้วยทราย (หุบกะพง) ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลห้วยทรายเหนือ ตำบลสามพระยา และตำบลไร่ใหม่พัฒนา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี

การดำเนินงานสนองพระราชดำริ

          ปี พ.ศ. 2536 โครงการชลประทานเพชรบุรี กรมชลประทานได้ก่อสร้างระบบท่อผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปดไปยังอ่างเก็บน้ำห้วยทรายเป็นท่อซีเมนต์ใยหิน (ท่อ Asbestos Cement) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 เซนติเมตร ความยาว 7.2 กิโลเมตร สามารถผันน้ำเมื่ออ่างเก็บน้ำห้วยทรายขาดแคลนน้ำได้วินาทีละ 160 ลิตร ช่วยให้ราษฎรหมู่บ้านชาวไทยมุสลิมและบริเวณใกล้เคียงมีน้ำใช้ทำการเกษตร เนื้อที่ประมาณ 1,200 ไร่ รวมทั้งมีน้ำใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคได้ตลอดปี

          วันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2539 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้เร่งก่อสร้างโครงการระบบท่อผันน้ำอ่างเก็บน้ำบ้านทุ่งขาม อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด พร้อมช่วยเหลือราษฎรตามแนวที่ท่อผันน้ำผ่านและวางท่อผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด อ่างเก็บน้ำบริเวณศูนย์สาธิตสหกรณ์หุบกะพง วางโครงการผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยไทรงาม อ่างเก็บน้ำบ้านทุ่งขาม พร้อมมีวาล์วปิด-เปิด ลงอ่างเก็บน้ำห้วยไม้ตาย

          ปี พ.ศ. 2540 กรมชลประทานได้ดำเนินการก่อสร้างระบบผันน้ำอ่างเก็บน้ำบ้านทุ่งขาม อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ความยาว 18.60 กิโลเมตร แยกเป็นท่อ AC (Asbestos Cement) ยาว 12 กิโลเมตร และท่อ HDPE (High Density Polyethylene) ยาว 6.20 กิโลเมตร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางท่อผันน้ำ 5 เซนติเมตร สามารถผันน้ำได้วินาทีละ 200 ลิต หรือประมาณวันละ 17,000 ลูกบาศก์เมตร ช่วยบรรเทาปัญหาการขาดแคลนน้ำในพื้นที่ศูนย์ห้วยทรายฯ ประมาณ 8,870 ไร่ และสามารถช่วยให้ราษฎรหมู่บ้านต่างๆ ที่แนวท่อผันน้ำผ่านในเขตตำบลไร่ใหม่พัฒนา ตำบลห้วยทรายเหนือ ตำบลสามพระยา ประมาณ 150 ครัวเรือน มีน้ำอุปโภคบริโภคตลอดปี และมีน้ำใช้ทำการเกษตรเนื้อที่ประมาณ 2,000 ไร่ และได้ดำเนินการวางท่อ HDPE ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 500 เซนติเมตร ต่อจากจุดจ่ายน้ำลงอ่างห้วยตะแปด ไปยังบริเวณอ่างเก็บน้ำบริเวณศูนย์สาธิตสหกรณ์หุบกะพง เป็นระยะทางประมาณ 6 กิโลเมตร ทำให้สามารถช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกในบริเวณศูนย์สาธิตสหกรณ์หุบกะพงได้ 1,200 ไร่

          ปี พ.ศ. 2543 – 2549 กรมชลประทานได้ดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยไทรงาม ซึ่งมีความจุในการ กักเก็บน้ำได้ 9.5 ล้านลูกบาศก์เมตร การก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2546 และเริ่มก่อสร้างระบบท่อส่งและและผันน้ำอ่างเก็บน้ำไทรงาม อ่างเก็บน้ำทุ่งขาม เป็นระยะทางประมาณ 9 กิโลเมตร การก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2549 สามารถผันน้ำได้วินาทีละ 380 ลิตร หรือประมาณวันละ 33,000 ลูกบาศก์เมตร

ผลการดำเนินงาน

          ระบบเครือข่ายอ่างเก็บน้ำ อ่างพวง) สามารถผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำมีประมาณน้ำมากมาช่วยเหลืออ่างเก็บน้ำมีปริมาณน้ำน้อยกว่า ระบบเครือข่ายอ่างเก็บน้ำเป็นการใช้งานอย่างมีประสิทธิภาพโดยผันน้ำส่วนเกินของอ่างเก็บน้ำตัวแม่ ซึ่งจะต้องล้นอ่างเก็บน้ำทิ้งลงสู่ลำห้วยออกสู่ทะเลเป็นประจำ เข้าสู่ระบบทำให้สามารถช่วยเหลือพื้นที่การเกษตรและการอุปโภคบริโภคของเกษตรกรได้เป็นวงกว้างและทั่วถึง รวมถึงการฟื้นฟูสภาพธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย อันเนื่องมาจากพระราชดำริด้วย