โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ความเป็นมา

          เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2523 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินจังหวัดเพชรบุรี ทรงมีพระราชดำริเกี่ยวกับงานชลประทานโดยทรงพระราชทานคำแนะนำให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์โดยเร่งด่วน เพื่อจัดหาน้ำให้ราษฎรที่อาศัยอยู่สองฝั่งของห้วยแม่ประจันต์ให้มีน้ำใช้ในการเพาะปลูกและการอุปโภคบริโภคตลอดปี นอกจากนั้นยังช่วยระบายน้ำมาเสริมให้กับโครงการชลประทานเพชรบุรีในระยะที่ขาดน้ำ และช่วยเก็บกักน้ำไว้ในช่วงฤดูน้ำนอง เพื่อช่วยบรรเทาอุทกภัย กองวางโครงการ กรมชลประทานได้จัดทำรายงานเบื้องต้น แต่โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ เป็นโครงการขนาดใหญ่ ซึ่งรัฐบาลขณะนั้นมีนโยบายที่จะชะลองานก่อสร้างขนาดใหญ่ในช่วงของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 6 ดังนั้นกรมชลประทานจึงเลื่อนการก่อสร้างโครงการนี้ออกไป

          ต่อมาได้มีหนังสือร้องเรียนจากราษฎรเนื่องจากขาดแคลนน้ำทำการเกษตร สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีจึงได้มีหนังสือ ลงวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2530 ถึงกรมชลประทานให้พิจารณาโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ เพื่อช่วยเหลือเกษตรกร ประกอบกับมีชาวบ้านทำหนังสือร้องเรียนถึงกรมชลประทานเรื่องขาดแคลนน้ำดื่มน้ำใช้ กรมชลประทานได้พิจารณาความเหมาะสมแล้วเห็นควรให้ก่อสร้างอ่างเก็บน้ำไว้บริเวณต้นน้ำของลำห้วยแม่ประจันต์ โดยได้เริ่มดำเนินการก่อสร้างในปีงบประมาณ 2546 และแล้วเสร็จในปีงบประมาณ 2550

          สืบเนื่องจากปัญหาอุทกภัยครั้งใหญ่ในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรีเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2546พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาอุทกภัยในเขตจังหวัดเพชรบุรีและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยมีพระราชประสงค์ให้เร่งดำเนินการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ให้แล้วเสร็จโดยเร็ว กรมชลประทานจึงได้พิจารณาปรับแผนงานก่อสร้างจากเดิมระยะเวลา 5 ปี (พ.ศ. 2546-2550) เหลือระยะเวลาการดำเนินการ 3 ปี (พ.ศ. 2546- 2548) โดยขอให้กองทัพบกเข้าร่วมดำเนินการก่อสร้างด้วยการสนับสนุนกำลังพลและเครื่องมือในการดำเนินงาน เมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2547 ได้มีพระราชดำริเพิ่มเติม เร่งรัดงานก่อสร้างให้แล้วเสร็จเป็นไปตามแผนที่กำหนดไว้

พระราชดำรัส

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ได้มีพระราชดำริเกี่ยวกับโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ ดังนี้

  “...ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ เพื่อจัดหาน้ำให้ราษฎรที่อาศัยอยู่ตามหมู่บ้านต่างๆ ริมห้วยแม่ประจันต์ให้มีน้ำใช้อุปโภคบริโภคได้ตลอดปี นอกจากนั้นยังช่วยระบายลงมาเสริมให้กับโครงการชลประทานเพชรบุรีในระยะที่ขาดแคลนน้ำและช่วยเก็บกักไว้ใช้ในฤดูน้ำนอง เพื่อช่วยบรรเทาอุทกภัยในเขตโครงการเพชรบุรีให้ได้ผลสมบูรณ์ยิ่งขึ้น...”

พื้นที่ดำเนินการ

          โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ 5 บ้านจะโปรง ตำบลหนองหญ้าปล้อง อำเภอหนองหญ้าปล้อง จังหวัดเพชรบุรี

การดำเนินงานสนองพระราชดำริ

          กรมชลประทานได้กำหนดการก่อสร้างในช่วงปี พ.ศ. 2546 – 2548 โดยกองทัพบก การสนับสนุนทั้งกำลังคนและเครื่องมือ ลักษณะของเขื่อนเป็นเขื่อนดินแบบ Zone Type สูง 21.60 เมตร ความยาวสันเขื่อน 2,105  เมตร ความกว้างสันเขื่อน 8 เมตร ระดับสันเขื่อน +99.60 เมตร (รทก.) ความจุปริมาณน้ำที่ระดับกักเก็บ 42.20 ล้านลูกบาศก์เมตร เพื่อเป็นแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภคได้ตลอดปี เพื่อระบายน้ำเสริมและช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกในเขตโครงการชลประทานเพชรบุรีในช่วงฤดูแล้ง และเพื่อบรรเทาอุทกภัยในบริเวณลุ่มน้ำเพชรบุรีในช่วงฤดูน้ำหลาก

ส่วนอาคารระบายน้ำลงลำน้ำเดิม ระบายน้ำได้สูงสุด 162 ลูกบาศก์เมตร/วินาที โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์  เป็นโครงการอ่างเก็บน้ำขนาดกลาง โดยเป็นเขื่อนดินชนิด Zone Type ปิดกั้นลำห้วยแม่ประจันต์ ความยาวเขื่อนดิน 2,105 เมตร ความกว้างของสันเขื่อน 8 เมตร ระดับสันเขื่อน +99.60เมตร (รทก.) ความจุที่ระดับกักเก็บ 42.20 ล้านลูกบาศก์เมตร อาคารประกอบ  2  แห่งคือ อาคารระบายน้ำลงลำน้ำเดิม (River Outlet) ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 1.60 เมตร สามารถระบายน้ำได้สูงสุด 17.50 ลูกบาศก์เมตร/วินาที และอาคารระบายน้ำล้น (Spillway) สามารถระบายน้ำได้ 1,360 ลูกบาศก์เมตร/วินาที

ผลการดำเนินงาน

          โครงการสามารถบรรเทาอุทกภัยช่วงฤดูฝนในบริเวณลุ่มน้ำเพชรบุรีและบริเวณใกล้เคียงระบายน้ำเสริมสนับสนุนโครงการชลประทานเพชรบุรี และสามารถช่วยเหลือด้านการเพาะปลูกในพื้นที่ตำบลหนองหญ้าปล้อง ซึ่งอยู่ในพื้นที่โครงการจำนวน 35,000 ไร่ และในฤดูแล้งจำนวน 10,000 ไร่ โครงการห้วยแม่ประจันต์จะเปิดน้ำลงสู่ลำห้วย เพื่อช่วยเหลือบรรเทาความเดือดร้อนให้กับราษฎรที่ประสบปัญหาภัยแล้ง

          เนื่องจากลำห้วยแม่ประจันต์ตื้นเขิน ไม่สามารถเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ได้ตลอดทั้งปี กรมชลประทานได้วางแผนก่อสร้างฝายทดน้ำและขุดลอกลำห้วยบริเวณหน้าฝาย ในเขตตำบลท่าตะคร้อ อำเภอหนองหญ้าปล้อง จังหวัดเพชรบุรี จำนวน 3 แห่ง ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2551 คือ ฝายทดน้ำบ้านท่าตะคร้อ ฝายทดน้ำบ้านหนองรี และฝายทดน้ำบ้านทุ่งเคล็ด รวมทั้งได้มีการก่อสร้างระบบส่งน้ำและระบบกระจายน้ำของโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ไปพร้อมกับวางแผนการปลูกพืชให้สอดคล้องกับการบริหารจัดการน้ำด้วย