เมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2523 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชดำริกับ หม่อมเจ้าพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ องคมนตรี และอธิบดีกรมชลประทานในขณะนั้น ให้จัดหาน้ำให้โครงการหมู่บ้านสหกรณ์ห้วยสัตว์ใหญ่ (ป่าเต็ง – ป่าละอู) ในระยะแรกซึ่งเป็นงานเร่งด่วนควรสร้างฝายทดน้ำก่อนและขยายเป็นอ่างเก็บน้ำในโอกาสต่อไป ต่อมาในปี พ.ศ. 2530 สำนักราชเลขาธิการ ได้มีหนังสือเร่งรัดกรมชลประทานให้เร่งสร้างอ่างเก็บน้ำตามคำเรียงร้องของราษฎร

“...ช้างเป็นสัตว์ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชทรงรัก ทรงห่วงใย โดยเฉพาะช้างทางกุยบุรี และแก่งกระจาน ทรงห่วงใยมาตลอด ทรงช่วยหาที่อยู่ที่กินให้ช้าง จะได้ไม่รบกวนคน คนกับช้างจะได้มีปัญหากันน้อยที่สุด เช่น ที่กุยบุรี ประจวบคีรีขันธ์ ช้างมีความสำคัญมาตั้งแต่ประวัติศาสตร์ เคยช่วยรักษาบ้านเมือง กู้บ้านกู้เมือง ดังนั้นขอให้ช่วยกันดูแล มิให้ช้างถูกฆ่าอย่างทารุณเยี่ยงนี้ เพื่อจะได้ไม่ผิดประราชประสงค์ ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ทรงตั้งพระทัย ที่จะให้มีการอนุรักษ์ช้าง เป็นเป็นสัตว์คู่แผ่นดินสืบไป …”

ศูนย์ศึกษาพันธุ์ไม้และอนุรักษ์ธรรมชาติ บ้านท่ากระทุ่ม บ้านสาระเห็ด ตำบลกลัดหลวง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี 

โครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสัตว์ป่าบริเวณอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน อันเนื่องมาจากพระราชดาริ จังหวัดเพชรบุรี 

โครงการส่งเสริมอาชีพจักสานป่านศรนารายณ์บ้านหุบกะพง เป็นโครงการตามพระราชดำริของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อส่งเสริมอาชีพให้แก่สตรีในพื้นที่ โดยการนำป่านศรนารายณ์มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์จักสานคุณภาพ ปัจจุบันได้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มีชื่อเสียง สร้างรายได้ และมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้ทันสมัย รวมถึงมีการขยายตลาดสู่ช่องทางออนไลน์ 

โครงการส่งเสริมอาชีพทอผ้าไหมของแม่บ้านเกษตรกรบ้านดอนขุนห้วย (อำเภอชะอำ) มีการดำเนินการที่หลากหลาย เช่น การฝึกอบรมทอผ้าเพื่อแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบ โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างรายได้ สร้างลวดลายผ้าไหมที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่น และส่งเสริมการรวมกลุ่มที่เข้มแข็งในชุมชน นอกจากนี้ ยังมีการสนับสนุนการทอผ้าไหมเพื่อใช้เป็นรายได้เสริม 

โครงการจัดหาน้ำให้ที่ดินของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพบ้านสาระเห็ด ตั้งอยู่ที่ ตำบลกลัดหลวง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี โดยเป็น โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ เพื่อสนับสนุนการใช้น้ำในที่ดินของมูลนิธิ. โครงการนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. 

          โครงการก่อสร้างถนนห้วยมงคล ตั้งอยู่ที่ ตำบลหินเหล็กไฟ อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นโครงการพัฒนาด้านคมนาคม/สื่อสาร จากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช พ.ศ. 2495 เป็นโครงการก่อสร้างถนนเข้าหมู่บ้านห้วยมงคล ให้ราษฎรสามารถเดินทางติดต่อระหว่างหมู่บ้านได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น รับผิดชอบโดย กรมทางหลวง กระทรวงคมนาคม นับเป็นโครงการพัฒนาชนบทอันเนื่องมาจากพระราชดำริแห่งแรก เปิดประตูสู่การพัฒนาประเทศในรูปแบบ “โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ” ตามมาอีกกว่า 4,000 โครงการ 

...ไม้ยางนาในประเทศไทยได้ถูกตัดฟันและนำไปใช้สอยและทำเป็นสินค้ากันเป็นจำนวนมากขึ้นทุกปี เป็นที่น่าวิตกว่าหากมิได้ทำการบำรุง ส่งเสริม และดำเนินการปลูกไม้ยางนาขึ้นแล้ว ปริมาณไม้ยางนาอาจจะลดน้อยลงไปทุกที จึงควรที่จะได้มีการดำเนินการวิจัยเกี่ยวกับการปลูกไม้ยางนา เพื่อนำไปใช้ในการปฏิบัติ...

              นอกจากนั้น ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เจ้าหน้าที่สำนักพระราชวังเก็บเมล็ดไม้ยางนาจากป่ายางในพื้นที่ตำบลถ้ำรงค์ อำเภอบ้านลาด จังหวัดเพชรบุรี เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2504 และให้เจ้าหน้าที่นำไปเพาะกล้าไม้ในบริเวณพระราชตำหนักจิตรดารโหฐานส่วนหนึ่งและได้ทรงเพาะเมล็ดไม้ยางนาด้วยพระองค์เองไว้บนดาดฟ้าพระตำหนักเปี่ยมสุขพระราชวังไกลกังวลหัวหินอีกส่วนหนึ่ง เมื่อกล้าไม้ยางนามีอายุ 4 เดือน ได้ทรงปลูกกล้าไม้ยางนาในบริเวณสวนจิตรลดาในพื้นที่ 4 ไร่ 1 งาน ร่วมกับพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชบริพาร คณาจารย์ และนิสิตจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม พ.ศ. 2504 ซึ่งเป็นวันคล้ายวันประสูติของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้าวชิราลงกรณ์ จำนวน 1,096 ต้น นับได้ว่าเป็นสวนป่ายางนาที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดในประเทศ ซึ่งมีต้นแม่พันธุ์มาจากจังหวัดเพชรบุรี

          โครงการอ่างเก็บน้ำเขาเต่า อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เป็นโครงการด้านการพัฒนาแหล่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พ.ศ. 2506 ตั้งอยู่ที่ บ้านเขาเต่า ตำบลหนองแก  อำเภอหัวหิน  จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

          โครงการตามพระราชประสงค์หุบกะพง เป็นโครงการในพระราชประสงค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ จัดตั้งขึ้นเพื่อจัดการพัฒนาที่ดินให้แก่เกษตรกรที่ไม่มีที่ดินทำกิน และทดลองด้านการเกษตรแผนใหม่บนพื้นที่แห้งแล้ง โดยเกษตรกรที่ได้รับการจัดสรรที่ดินเหล่านี้ ได้รวมตัวกันแล้วจัดตั้งเป็นสหกรณ์การเกษตร ยึดหลักและวิธีการสหกรณ์สำหรับแก้ไขปัญหาต่างๆ ของสมาชิก ตั้งแต่เริ่มการผลิตไปจนถึงการจำหน่ายออกสู่ตลาด ปัจจุบันที่นี่ยังเป็นศูนย์เรียนรู้ด้านการปลูกพืชและสัตว์ ที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาการเกษตรบนพื้นที่แห้งแล้ง อีกทั้งเป็นแหล่งให้การศึกษา ส่งเสริมและเผยแพร่ความรู้ด้านต่างๆ แก่เกษตรกร และประชาชนทั่วไป

          โครงการหมู่บ้านสหกรณ์ห้วยสัตว์ใหญ่ ป่าเด็ง-ป่าละอู ต.ห้วยสัตว์ใหญ่ อ.หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ เป้นโครงการพัฒนาด้านการส่งเสริมอาชีพ สิ่งแวดล้อม และความมั่นคง อันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อ พ.ศ. 2510 ทรงรับสั่งให้ตํารวจพลร่มค่ายนเรศวรหัวหิน ให้การช่วยเหลือแก่ชาวไทยภูเขาเผ่ากระเหรี่ยง โดยการจัดตั้งชุดพัฒนาการขึ้น 2 ชุด คือ ชุดพัฒนา 712 ที่บ้านป่าละอูบน อําเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์และชุดพัฒนาการ 713 ที่บ้านป่าเด็ง อําเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะรวบรวมชาวไทยเผ่ากระเหรี่ยงที่กระจัดกระจายให้อยู่ รวมกันเป็นกลุ่ม ง่ายต่อการควบคุมดูแล และเพื่อต้องการไม่ให้มีการตัดไม้ทําลายป่าอันเป็นแหล่งต้นน้ําลําธาร ตลอดจนการจัดหาเครื่องอุปโภคบริโภค และส่งเสริมอาชีพการเกษตร ทั้งในด้านการผลิตและการตลาด

          โครงการตามพระราชประสงค์ดอนขุนห้วย เป็นโครงการตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เริ่มโครงการเมื่อปี พ.ศ. 2514 มีเนื้อทั้งหมดประมาณ 3,990 ไร่ แบ่งพื้นที่เป็นแปลงจัดสรรเพื่อการเกษตรรายละประมาณ 15  ไร่ รวม 250 แปลง แบ่งเป็น 2 พื้นที่ คือ พื้นที่หมู่ 5 ตำบลดอนขุนห้วย อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี และพื้นที่หมู่ 5 และ 6 ตำบลท่าคอย อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี จากการเสด็จพระราชดำเนินของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ 9 ในช่วงปี 2506-2513 ทรงเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมเยียนราษฏร สมาชิกกลุ่มไร่ผักในนิคมสร้างตนเองเขื่อนเพชร กรมประชาสงเคราะห์  ซึ่งประกอบอาชีพทำไร่ผัก จำนวน 120 ครอบครัว ๆ ละ 2-3 ไร่ ไม่เพียงพอต่อการเลี้ยงดูครอบครัว จึงทรงมีพระราชดำริให้จัดหาที่ดินที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์ให้ราษฏรใช้ประกอบอาชีพการเกษตร ครอบครัวละ 15 ไร่ โดยให้ส่วนราชการต่างๆ จัดตั้งเป็น “โครงการตามพระราชประสงค์ดอนขุนห้วย” 

ชมสื่อการเรียนรู้ในรูปแบบ animation ได้ที่นี่ https://youtu.be/TqZo7cvCfes?si=zt1G9Zp-7gOYyoAU

 

            น้ำในอ่างเก็บน้ำยางชุมเกิดจากฝนที่ตกในบริเวณพื้นที่ต้นน้ำบริเวณเทือกเขาตะนาวศรี ที่เป็นพรมแดนกั้นระหว่างประเทศไทยกับประเทศสาธารณรัฐแห่งสหภาพพม่า ทางทิศตะวันตกไหลลงสู่ลำห้วยสาขาต่างๆ แล้วไหลมารวมกันเป็นคลองกุยบุรี และไหลลงสู่ทะเลอ่าวไทยทางทิศตะวันออกที่บ้านปากคลองเกลียว ในเขตพื้นที่อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขัน มีความยาวของลำน้ำจากต้นน้ำถึงจุดที่ตั้งอ่างเก็บน้ำยางชุมประมาณ 30 กิโลเมตร

             โครงการอ่างเก็บน้ำยางชุม ตั้งอยู่ ณ หมู่ที่ 6 บ้านยางชุมเหนือ ตำบลหาดขาม อำเภอกุยบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งปิดกั้นลำน้ำคลองกุยบุรี บริเวณซอกเขาหาเขือ เริ่มก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ.2516 แล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2523 เป็นเขื่อนดินขนาดสูง 23.00 เมตร ยาว 1,500 เมตร สันเขื่อนกว้าง 8.00 เมตร ความจุ 32.00 ล้านลูกบาศก์เมตร มีระบบส่งน้ำคลองสายใหญ่ฝั่งขวาและฝั่งซ้ายยาวรวมประมาณ 24.00 กิโลเมตร พื้นที่ชลประทาน 15,300 ไร่

             โครงการอ่างเก็บน้ำยางชุม มีพื้นที่ชลประทาน 20,065 ไร่ ในเขตตำบลหาดขาม อำเภอกุยบุรี มีเนื้อที่ทั้งหมด 504 ตร.กม. หรือประมาณ 315,000 ไร่  สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบเชิงเขา     บางส่วนเป็นดินร่วนปนทราย เหมาะแก่การเกษตรกรรม

การใช้ประโยชน์ที่ดินในเขตตำบลหาดขาม สามารถจำแนกจัดกลุ่มประเภทการใช้ที่ดิน ออกเป็น 5 ลักษณะ ได้แก่ พื้นที่ป่าไม้ พื้นที่แหล่งน้ำ พื้นที่เกษตรกรรม พื้นที่อยู่อาศัย และพื้นที่อื่นๆ

              ประชากรในเขตตำบลหาดขามมี 2,311 ครัวเรือน ประชากรจำนวน 10,181 คน โดยส่วนใหญ่มี อาชีพหลัก ทำสวน / ทำไร่ และ   อาชีพเสริม รับจ้าง เลี้ยงสัตว์ กล่าวได้ว่าการผลิตทางการเกษตร      ยังคงเป็นภาคเศรษฐกิจที่สำคัญของประชากร โดยเฉพาะการผลิตพืช  

             ดังนั้นการพัฒนาและบริหารจัดการน้ำให้เพียงพอกับการปรับโครงสร้าง การผลิตสินค้าเกษตรที่สำคัญดังกล่าว จะสร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้ของเกษตรกรที่ยังคงเป็นประชากรส่วนใหญ่

          ในอดีตบริเวณต้นน้ำลำธารของแม่น้ำเพชรบุรีและแม่น้ำปราณบุรี เป็นป่าชายแดนระหว่างไทยและสหภาพเมียนม่าร์ เป็นพื้นที่อันมีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ทั้งป่าไม้และสัตว์ป่า แต่ปัจจุบันสภาพธรรมชาติโดยเฉพาะป่าไม้เสื่อมโทรมลงกระทบกระเทือนต่อสภาพต้นน้ำของแม่น้ำเพชรบุรีและแม่น้ำปราณบุรี ซึ่งเป็นแม่น้ำสายหลักของจังหวัดเพชรบุรี

          โครงการรักษาป่าไม้บริเวณป่าละอูบนและเขาพะเนินทุ่งอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จึงหาแนวทางดำเนินการเพื่อให้คนกับป่าอยู่ร่วมกันได้ โดยไม่ทำลายป่าไม้และสัตว์ป่า พัฒนาคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎรให้ดีขึ้น นอกจากนั้นยังได้ดำเนินการเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทั้งป่าไม้และสัตว์ป่า เพื่อรักษาสภาพความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติในบริเวณนี้

         เนื่องจากชนกลุ่มน้อยชาวกะเหรี่ยงและชาวกะหร่างที่อาศัยอยู่บริเวณเทือกเขาตะนาวศรีและกระจัดกระจายบริเวณรอยต่อของประเทศไทยและประเทศเมียนมาร์ได้อพยพมาตั้งบ้านเรือนบริเวณต้นน้ำของแม่น้ำเพชรบุรี บริเวณห้วยขุนกระเวน ห้วยซับชุมเห็ด ห้วยตะเกลโพ และห้วยพลู หลังจากนั้นได้มีการอพยพลงมาตั้งบ้านเรือนบริเวณบ้านโป่งลึกและบ้านบางกลอย

          กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช (กรมป่าไม้เดิม) หน่วยเฉพาะกิจกรมทหารราบที่ 29 อุทยานแห่งชาติแก่งกระจานและจังหวัดเพชรบุรี ได้ร่วมกันจัดทำโครงการศึกษาเพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่าต้นน้ำลำธารอย่างถาวรเพื่อให้เป็นไปตาม “โครงการดูแลรักษาป่าบริเวณป่าละอูบนและเขาพะเนินทุ่ง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ” โครงการอพยพชาวไทยภูเขาเผ่ากะเหรี่ยงและเผ่ากะหร่างที่อาศัยอยู่กระจัดกระจายตามแนวชายแดนมาอยู่รวมกันบริเวณบ้านกลอย ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับหมู่บ้านโป่งลึก จำนวน 57 ครอบครัว โดยจัดสรรที่ดินและบ้านเรือนให้ โดยหมู่บ้านทั้งสองอยู่ในตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี โดยหมู่บ้านดังกล่าวอยู่ภายใต้การดูแลของ อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

          โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยผากอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตั้งอยู่ที่บ้านยางชุม หมู่ที่ 6 ตำบลกลัดหลวง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เป็นโครงการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจาณาโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยผากโดยเร่งด่วน เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2523 เพื่อจัดหาน้ำให้ราษฎร ริมห้วยผากมีน้ำใช้เพื่อการเพาะปลูกและอุปโภคบริโภคได้ตลอดปี และช่วยบรรเทาอุทกภัยในฤดูฝน  นอกจากนั้นยังช่วยสนับสนุนโครงการชลประทานเพชรบุรีให้ได้ผลสมบูรณ์ยิ่งขึ้น และวันที่ 30 เมษายน 2547 ได้พระราชดำริเพิ่มเติมให้กรมชลประทานพิจารณาวางแผนก่อสร้าง แหล่งน้ำตามความเหมาะสมเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมในจังหวัดเพชรบุรี กรมชลประทานได้วางแผน ก่อสร้างในปีงบประมาณ 2548 จะแล้วเสร็จในปีงบประมาณ 2550 ( 3 ปี )

            เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2523 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จพระราชดำเนินจังหวัดเพชรบุรี ทรงมีพระราชดำริเกี่ยวกับงานชลประทานโดยทรงพระราชทานคำแนะนำให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์โดยเร่งด่วน เพื่อจัดหาน้ำให้ราษฎรที่อาศัยอยู่สองฝั่งของห้วยแม่ประจันต์ให้มีน้ำใช้ในการเพาะปลูกและการอุปโภคบริโภคตลอดปี นอกจากนั้นยังช่วยระบายน้ำมาเสริมให้กับโครงการชลประทานเพชรบุรีในระยะที่ขาดน้ำ และช่วยเก็บกักน้ำไว้ในช่วงฤดูน้ำนอง เพื่อช่วยบรรเทาอุทกภัย กองวางโครงการ กรมชลประทานได้จัดทำรายงานเบื้องต้น แต่โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ประจันต์ เป็นโครงการขนาดใหญ่ ซึ่งรัฐบาลขณะนั้นมีนโยบายที่จะชะลองานก่อสร้างขนาดใหญ่ในช่วงของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 6 ดังนั้นกรมชลประทานจึงเลื่อนการก่อสร้างโครงการนี้ออกไป

          จากแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการพัฒนาพื้นที่บริเวณศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายฯ ให้เป็นพื้นที่เกษตรกรรม ฟื้นฟูป่าและจัดหาแหล่งน้ำให้ราษฎร รวมทั้งมีพระราชดำริที่ให้ดึงน้ำจากอ่างเก็บน้ำที่มีน้ำมากลงสู่อ่างเก็บน้ำที่มีน้ำน้อย

          จากแนวพระราชดำริดังกล่าว กรมชลประทานได้จัดทำโครงการ โดยผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำบ้านทุ่งขามไปเติมน้ำให้อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด

          โครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน  ตำบลสามพระยา  อำเภอชะอำ  จังหวัดเพชรบุรี เนื้อที่ทั้งหมด 11,215.5 ไร่ เป็นศูนย์ศึกษาการพัฒนาป่าไม้เอนกประสงค์ มุ่งหมายศึกษารูปแบบการพัฒนาเกษตรกรรมควบคู่ไปกับการปลูกป่า  เพื่อฟื้นฟูสภาพธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  พัฒนาแหล่งน้ำ เพื่อใช้ในการเกษตรและปลูกป่า จัดสรรที่ทำกินให้ราษฎรที่ได้เข้ามาบุกรุกทำกินอยู่เดิมให้ได้เข้าอยู่อาศัยและให้ความรู้แก่ราษฎร ให้ทำการเกษตรอย่างถูกวิธี  รวมทั้งให้มีส่วนร่วมในการปลูกป่าดูแลรักษาป่า ตลอดจนให้ได้รับประโยชน์จากผลผลิตจากป่า เพื่อที่ราษฎรจะได้ไม่บุกรุกทำลายป่าอีกต่อไป ซึ่งมีหน่วยงานรับผิดชอบ ดังนี้

1) ศูนย์อำนวยการโครงการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ

2) กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

3) สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

             เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2529 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้มีพระราชดำริว่า การปลูกป่าบนภูเขาต่างๆ ในพื้นที่ศูนย์ห้วยทราย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ควรจะดำเนินการด้วยวิธี “ป่าเปียก” หรือ “ภูเขาป่า” โดยการสูบน้ำขึ้นไปพักบนภูเขา แล้วทำระบบกระจายน้ำช่วยการปลูกป่าแบบกึ่งถาวร โดยศูนย์ห้วยทราย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ได้สนองพระราชดำริ โดยได้จัดทำระบบท่อจ่ายน้ำในพื้นที่บริเวณเขาเสวยกะปิ บ้านอ่างหิน หมู่ที่ 6 ตำบลไร่ใหม่พัฒนา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี

 

 

           โครงการปลูกป่าในที่ดินของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ได้เริ่มขึ้นในปี พ.ศ. 2532 เมื่อครั้งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จแปรพระราชฐานมาประทับแรม ณ วังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2532 ทรงปรารภถึงชาวต่างชาติที่เข้ามากว้านซื้อที่ดินภายในประเทศไทยไปมากมาย การตัดไม้ซึ่งจะทำให้สภาพป่าหมดไป การอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ประกอบกับในขณะนั้นภาวะทางเศรษฐกิจของประเทศไทยขยายตัวสูงมาก ประชาชนมีรายได้จากการขายที่ดินหรือการเป็นนายหน้าซื้อที่ดินให้กับนายทุนจนหมดและอนาคตป่าสงวนแห่งชาติจะถูกบุกรุกจับจองไม่มีที่สิ้นสุด สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ ทรงเห็นว่าถ้าปล่อยให้ที่ดินตกไปอยู่ในมือนายทุนมากเท่าใด ที่ดินผืนที่ยังมีสภาพเป็นป่าก็จะถูกทำลายให้หมดสภาพไปด้วย  จึงทรงให้มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ เข้าไปรับซื้อที่ดินจำนวนหนึ่ง บริเวณบ้านท่ากระทุ่ม บ้านสาระเห็ด อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เอาไว้ 2 แปลง เนื้อที่ 827 ไร่ และทรงมอบให้กองพันทหารราบที่ 3 กรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์ เป็นผู้รับผิดชอบดูแล ต่อมาทรงรับการทูลเกล้าฯ ถวายที่ดินจากชาวบ้านบริเวณข้างเคียงอีก 1 แปลง เนื้อที่ 531 ไร่

         พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้ทรงริเริ่มโครงการบูรณาการแหล่งน้ำ มาแล้วตั้งแต่ปี 2532 ภายใต้ชื่อโครงการเครือข่ายอ่างเก็บน้ำ (อ่างพวง) จังหวัดเพชรบุรี โดยการผันน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ที่มีปริมาณน้ำเหลือใช้ไปยังอ่างเก็บน้ำห้วยทราย ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งขาดแคลนน้ำ เพื่อให้สามารถส่งน้ำช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกของอ่างเก็บน้ำห้วยทรายและบริเวณใกล้เคียงได้

         การฟื้นฟูสภาพธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของพื้นที่แห้งแล้งที่จะต้องพึ่งพาน้ำฝนเพียงอย่างเดียวเป็นไปค่อนข้างยาก ฉะนั้นการพัฒนาพื้นที่เหล่านี้จำเป็นต้องนำองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีหลากหลายรูปแบบมาใช้ประโยชน์ โดยเริ่มต้นกับการสร้างอ่างเก็บน้ำในพื้นที่บริเวณศูนย์ศึกษาและพัฒนาห้วยทรายฯ ได้มีการสร้างอ่างเก็บน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริหลายอ่าง ได้แก่ อ่างเก็บน้ำห้วยตะแปด (ความจุ 4 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยทราย (ความจุ 1.95 ล้านลูกบาศก์เมตร) บ่อพักน้ำเขากะปุก (ความจุ 0.312 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยทราย (หุบกะพง) (ความจุ 0.80 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำทุ่งขาม (ความจุ 8 ล้านลูกบาศก์เมตร) อ่างเก็บน้ำห้วยไม้ตาย (ความจุ3.70 ล้านลูกบาศก์เมตร) และอ่างเก็บน้ำห้วยไทรงาม (ความจุ 9.50 ล้านลูกบาศก์เมตร)  แต่น้ำฝนที่ไหลลงอ่างแต่ละแห่งนั้นมีปริมาณไม่เพียงพอสำหรับการใช้ประโยชน์ทั้งเพื่อการเพาะปลูกและการอุปโภคบริโภคของประชาชนในพื้นที่

ด้วยนายสนั่น งามหงส์ ราษฎรบ้านหนองเอื้อง หมู่ที่ 6 ตำบลไร่ใหม่พัฒนา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ได้มีหนังสือถึงสำนักราชเลขาธิการ เมื่อวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2533 ขอพระราชทานความช่วยเหลือให้ทางราชการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำหนองเอื้องและอ่างเก็บน้ำหุบโป่งมะกอก เพื่อประโยชน์แก่ราษฎรทางด้านการเกษตรและอุปโภคบริโภค ต่อมาสำนักพระราชเลขาธิการได้มีหนังสือลงวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2534 ถึงกรมชลประทาน แจ้งว่าได้นำความขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทแล้ว โปรดเกล้าฯ ให้รับโครงการทั้งสองเข้าไว้เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ หม่อมหลวงทวีสันต์ ลดาวัลย์ ราชเลขาธิการสำนักเลขาธิการในสมัยนั้นได้สรุปใจความว่า สมควรก่อสร้างอ่างเก็บน้ำบ้านหนองเอื้อง และอ่างเก็บน้ำหุบโป่งมะกอก เพื่อช่วยเหลือการขาดแคลนน้ำสำหรับการอุปโภคและทำการเกษตรของราษฎรบ้านหนองเอื้องและหมู่บ้านใกล้เคียง

โครงการปลูกป่าชัยพัฒนา-แม่ฟ้าหลวง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เกิดขึ้นเนื่องจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ที่จะพระราชทานป่าไม้ให้กับปวงชนชาวไทยเพื่อเป็นการฟื้นฟูสภาพสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ เนื่องในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงครองราชย์ได้ 50 ปี ในปี พ.ศ.2536

 

พระราชดำริ

          มีพระราชดำริเมื่อวันที่ 16 กรกฏาคม พ.ศ.2536 ให้ ม.ร.ว.ดิสปัดดา ดิศกุล เลขาธิการมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง และ ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล เลขาธิการสำนักงาน กปร. โดยให้มูลนิธิชัยพัฒนาและมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงร่วมกันดำเนินการปลูกป่าเพื่อพระราชทานแก่ปวงชนชาวไทย และมีพระราชดำริให้มีการศึกษาความเป็นไปได้ในการปลูกปาล์มน้ำมันในพื้นที่แห้งแล้งแห่งนี้ด้วย

          ด้วยเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2537 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้มีพระราชดำริกับนายสุเมธ ตันติเวชกุล เลขาธิการ กปร. ให้จัดหาพื้นที่ทดลองปลูกและฟื้นฟูป่าชายเลนได้มีพระราชดำริกับท่านผู้หญิงบุตรี วีระไวทยะ ให้หาทางฟื้นฟูสภาพเสื่อมโทรมและมีคราบเกลือ กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย อันเนื่องมาจากพระราชดำริและมูลนิธิพระราชนิเวศน์มฤคทายวันในพระอุปถัมภ์ของสมเด็จพระเจ้าภคนีเธอเจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดาสิริโสภาพัณณวดี ร่วมกันจัดตั้งอุทยานสิ่งแวดล้อมนานาชาติสิรินธร (The Sirindhorn International Environmental Park) ขึ้น และน้อมเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในวโรกาสที่เจริญพระชนมายุครบ 48 พรรษา ในปี พ.ศ. 2546

          การดำเนินงานของอุทยานฯ มีเป้าหมายให้เป็นเสมือนพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวิต ที่มีแหล่งเรียนรู้ที่จัดให้มีขึ้น ประกอบด้วย แหล่งเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์พลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อมแหล่งเรียนรู้ด้านการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การฟื้นฟูป่าชายเลน การฟื้นฟูป่าชายหาด การป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง และอุทยานฯ ยังได้รับรองให้จัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ในภูมิภาคในการจัดการการศึกษาเพื่อพัฒนาอย่างยั่งยืนในนาม “ศูนย์การเรียนรู้ในภูมิภาค: ชะอำ หรือ “RCE cha-am (Regional Center of Expertise) จากมหาวิทยาลัยสหประชาชาติ

         _{ด้วยทายาทของ นายพินิจ สุทธิวนิช ได้น้อมเกล้าถวายที่ดินเนื้อที่ 39 ไร่ 1 งาน 11 ตารางวา ตั้งอยู่ที่ ตำบลท่าแร้ง อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี ให้แก่ มูลนิธิชัยพัฒนา โดยได้โอนที่ดินมาเป็นกรรมสิทธิ์ของมูลนิธิชัยพัฒนาเรียบร้อยแล้ว ตั้งแต่วันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2541 ซึ่งมีพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงมีพระราชกระแสให้เป็นแนวปฏิบัติดังนี้ ....ก่อนอื่นต้องตรวจสภาพดิน (เปรี้ยว – ด่าง)ในส่วน 25 ไร่ใช้ขุดสระใหญ่ที่รับน้ำที่ทะลักจากแม่น้ำเพชรบุรี เก็บไว้ใช้ในฤดูแล้ง (ทำนาปรัง)ในส่วน 14 ไร่ ทำสวนและเป็นศูนย์สาธิตพืชไร่และพืชสวน.....}

         ตามที่ได้เกิดอุทกภัยอย่างรุนแรงในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี และจังหวัดใกล้เคียง เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2546 รวมสองห้วงเวลาคือ ระหว่างวันที่ 13 – 17  ตุลาคม พ.ศ. 2546 และวันที่ 22 – 26 ตุลาคม พ.ศ. 2546  โดยมีสาเหตุมาจากฝนตกหนักถึงหนักมากอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะบริเวณพื้นที่ตอนบนเหนือเขื่อนเพชร (บริเวณเหนือแก่งกระจาน 393.9 มิลลิเมตร ห้วยผาก 439.8 มิลลิเมตร และห้วยแม่ประจันต์ 471.7 มิลลิเมตร) เนื่องจากอิทธิพลของแนวร่องความกดอากาศต่ำกำลังแรงพัดผ่านภาคใต้และอ่าวไทย หลังจากนั้นหย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรงในอ่าวไทยตอนกลาง ได้ทวีกำลังแรงขึ้นเป็นพายุดีเปรสชั่นและเคลื่อนตัวเข้าฝั่งทำความเสียหายให้กับพื้นที่ทำกินและที่อยู่อาศัยของราษฎรหลายอำเภอ โดยเฉพาะในเขตเทศบาลเมืองเพชรบุรี บริเวณถนนเพชรเกษม และเส้นทางรถไฟสายใต้ ทำให้การเดินทางประสบปัญหาติดขัด

        เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีได้พระราชดำริให้สำรวจและออกแบบระบบระบายน้ำและระบบบำบัดน้ำเสียในพื้นที่ของมหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรี ต่อมาเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2549 ได้พระราชดำริเพิ่มเติม โดยให้หน่วยงานดำเนินงานดังนี้

        - ศูนย์ทรัพยากรน้ำบาดาลเขต 10 ดำเนินการขุดเจาะบ่อบาดาลจำนวน 7 บ่อ

       - ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ดำเนินการฟื้นฟูสภาพภูมิทัศน์

        สำหรับแผนงานการพัฒนาในระยะยาว ด้วยการขุดลอกอ่างเก็บน้ำหนองจิกนั้น มีพระราชประสงค์ให้กรมชลประทานขอรับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (สำนักงาน กปร.) เนื่องจากจะเป็นประโยชน์กับชุมชนและราษฎรใกล้เคียง

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้โครงการอ่างเก็บน้ำผาน้ำหยดเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2551 ดำเนินการก่อสร้างในปีงบประมาณ 2552 ใช้งบประมาณในการก่อสร้างทั้งสิ้น 48 ล้านบาท โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงาน กปร. สร้างเขื่อนดินประเภท Zone Type ขนาดความสูง 11 เมตร ยาว 320 เมตร   สันเขื่อนกว้าง 5 เมตร พื้นที่รับน้ำเหนือเขื่อน 3 ตารางกิโลเมตร ปริมาณเก็บกักน้ำได้ 297,500 ลูกบาศก์เมตร

          โครงการชั่งหัวมันตั้งอยู่ที่ บ้านหนองคอกไก่ ตำบลเขากระปุก อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี คำว่า “ชั่งหัวมัน" หมายถึง การชั่งน้ำหนักมันเทศ เมื่อปี พ.ศ. 2551 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงซื้อที่ดินจากราษฎรบริเวณอ่างเก็บน้ำ หนองเสือ ประมาณ 120 ไร่ และต่อมา ปี พ.ศ. 2552 ทรงซื้อแปลงติดกันเพิ่มอีก 130 ไร่ รวมเนื้อที่ทั้งหมด 250 ไร่ โดยมีพระราชดำริให้ทำเป็นโครงการตัวอย่างด้านการเกษตร รวบรวมพันธุ์พืชเศรษฐกิจในพื้นที่ อ.ท่ายาง จ.เพชรบุรี  และพื้นที่ใกล้เคียงมาปลูกไว้ที่นี่ โดยเริ่มดำเนินการตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2552 เป็นต้นมา  และพระราชทานพันธุ์มันเทศซึ่งออกมาจากหัวมันที่ตั้งโชว์ไว้บนตาชั่งในห้องทรงงานที่วังไกลกังวลให้นำมาปลูกไว้ที่นี่ พระราชทานชื่อโครงการว่า “โครงการชั่งหัวมัน ตามพระราชดำริ”

 

          ชมสื่อการเรียนรู้ในรูปแบบ anmation ที่นี่ https://www.youtube.com/watch?v=LVOBl4Lk6vg

          ฐานข้อมูลท้องถิ่น (เพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์) ที่นี่ https://localphetchaburi.net/eLocal/items/show/5